De Zannekinbond veroordeelt op de meest fundamentele wijze de Amerikaanse poging tot staatsgreep in Venezuela. Het schenden van de soevereiniteit van een onafhankelijke natie en het ontvoeren van een legitiem, democratisch verkozen staatshoofd – samen met zijn echtgenote – vormt niet alleen een flagrante schending van het internationaal recht en van de persoonlijke integriteit, maar is tevens een brutale en onverbloemde uiting van Amerikaans imperialisme.
De afgelopen maanden hebben de Verenigde Staten een ongeziene militaire opbouw gerealiseerd in de Caraïbische Zee en werden reeds tientallen Venezolanen gedood in operaties die worden voorgesteld als een strijd tegen zogenaamd “narcoterrorisme”. In werkelijkheid draait het om de controle over Venezolaanse olie, die vandaag in belangrijke mate naar China wordt geëxporteerd. Trump liet daarover tijdens zijn persconferentie van 3 januari geen enkele twijfel bestaan.
De Monroe-doctrine is terug, gemuteerd tot haar meest ruwe en agressieve vorm. Zoals Trump zelf zonder schaamte verklaarde: “Ik heb de regeringen van Argentinië, Chili en Honduras persoonlijk goedgekeurd.” De Verenigde Staten maken er geen geheim meer van dat zij de westelijke hemisfeer opnieuw volledig willen onderwerpen, zoals dat het geval was vóór de Koude Oorlog en de opkomst van socialistische regimes in Latijns-Amerika. Van bij het begin was duidelijk dat het Amerikaans imperialisme onder Trump een primitievere en groteskere gedaante zou aannemen: minder verhuld, meer gebaseerd op brute kracht en openlijk machtsvertoon. Waar Democratische voorgangers kozen voor subtiele ondermijning en diplomatiek theater, gelooft Trump in onversneden spierballengerol.
De linksliberale (én extreemrechtse) regimes in Europa zijn daarbij zonder meer moreel medeplichtig. De stoere retoriek uit de periode van Trump I – toen hij nog werd afgedaan als een conservatieve anomalie, een “programmeerfoutje” binnen het vermeende einde van de geschiedenis – is als sneeuw voor de zon verdwenen. Holle praat over “dictators” en het vermeende recht van het Venezolaanse volk op “vrijheid” en “democratie” kan niet verhullen dat Europese elites hun diplomatieke medewerking verlenen aan de Amerikaanse agressie. De verklaringen van Ursula von der Leyen, Kaja Kallas, Keir Starmer, Emmanuel Macron en Giorgia Meloni na de Amerikaanse operatie laten weinig aan de verbeelding over. De morele onderbouw voor een regimewissel werd bovendien zorgvuldig voorbereid door het toekennen van de Nobelprijs voor de Vrede aan Machado, de uiterst rechtse oppositieleidster die openlijk bombardementen op haar eigen volk goedkeurt.
Toch is er een lichtpunt aan de horizon. Nu het Amerikaanse imperialisme zich opnieuw in zijn meest brute en ongepolijste vorm toont, wordt – zeker na de genocide in Gaza – voor steeds meer mensen het ware karakter van het westerse imperialisme onmiskenbaar zichtbaar. Tegelijk worden de morele argumenten tegen de Russische Speciale Militaire Operatie in Oekraïne steeds holler, naarmate het Westen elders op ostentatieve wijze de soevereiniteit van andere volkeren schendt.
Trump heeft reeds gealludeerd op nieuwe, mogelijk verregaande militaire acties tegen Venezuela. In tegenstelling tot zijn verwachtingen kwam het volk in Caracas echter niet juichend op straat. De Bolivariaanse regering is niet gevallen en het land stortte niet in als een kaartenhuisje. Desondanks liet Trump verstaan dat hij Venezuela tijdelijk rechtstreeks door de Verenigde Staten wil laten besturen, in afwachting van een zogenaamde “overgang naar democratie”. Dit wijst op een terugkeer naar de rauwe essentie van het imperialisme: neokoloniale façades zijn overbodig geworden, want klassiek kolonialisme heeft geen masker meer nodig. De beloofde “massale investeringen” maken duidelijk dat private investeerders, oliemaatschappijen en private militaire bedrijven een centrale rol zullen spelen in het Venezuela dat Trump voor ogen heeft. Tegelijk uitte hij openlijke dreigementen aan het adres van Cuba, waarover geen enkele illusie mag bestaan.
Rusland en China reageerden, zoals steeds, voorzichtig en diplomatiek, met nadruk op vrede en dialoog. Het is niettemin hoopgevend dat het Russische Ministerie van Buitenlandse Zaken expliciet verklaarde dat het Bolivariaanse pad het juiste is voor Venezuela. Toch wordt hier opnieuw het gemis voelbaar van de vroegere rol van de Sovjet-Unie als ideologisch en logistiek bolwerk tegen het Amerikaans imperialisme en als verdediger van de soevereiniteit van volkeren in de Derde Wereld. Het hedendaagse Rusland steunt zijn strategische partners voornamelijk op pragmatische gronden en gaat geen fundamentele ideologische verbintenissen meer aan zoals vroeger. Het voorbeeld van Syrië, waar Assad werd ingeruild voor al-Jolani in ruil voor blijvende toegang tot militaire bases en havens, spreekt boekdelen. Ook de Russische houding in de Palestijnse kwestie – waar Moskou nalaat, zoals de USSR destijds, alle diplomatieke banden met Israël te verbreken – onderstreept dit.
De gebeurtenissen in Venezuela tonen dan ook de nood aan meer fundamentele bondgenootschappen én aan ideologische verdieping, om te komen tot een alternatief wereldsysteem dat het imperialisme daadwerkelijk kan breken. Een wereldsysteem dat, naar onze overtuiging, uitsluitend kan worden opgebouwd op basis van de belangen van de werkende klasse.
Wij mogen hopen dat pacifistische en dissidente opiniemakers en activisten wereldwijd definitief verlost zijn van de illusie dat Trump vrede en stabiliteit zou brengen in Gaza, Oekraïne of elders. De Verenigde Staten zijn onder zijn bewind niet minder agressief of roofzuchtig geworden. Trump is slechts een andere “avatar” van het Amerikaanse imperialisme: minder diplomatiek verfijnd, minder glad en moreel verhullend dan Obama of Biden, en daardoor schijnbaar “oprechter” – maar net daarom mogelijk nog gevaarlijker.
Tegelijk hebben Trumps acties een belangrijke zwakte blootgelegd. Hoewel deze operatie – recht uit een Hollywoodscenario – een vernederende slag toebracht aan het Venezolaanse volk, toont ze ook aan dat de Verenigde Staten terugschrikken voor een grootschalige grondoorlog. Het vooruitzicht van Amerikaanse soldaten die in lijkkisten huiswaarts keren na een meedogenloze guerrillaoorlog zou een onaanvaardbaar gezichtsverlies betekenen. De veerkracht en strijdbaarheid van het Venezolaanse volk en zijn volksmilities kunnen Trumps plannen ernstig doorkruisen, het ware karakter van het Amerikaanse imperialisme – na het zionistische debacle in Gaza – tot op het bot blootleggen en de tanende macht van de Amerikaanse hegemoon in dit tijdperk van afbrokkelende unipolariteit en zieltogend laatkapitalisme zichtbaar maken.
Onze steun gaat in deze historische en moeilijke tijden onverkort uit naar het Venezolaanse volk, dat de zware last draagt van de verdediging van zijn soevereiniteit. Wij zijn ervan overtuigd dat de Venezolaanse volksmilities in staat zijn om zich te verzetten tegen het Amerikaanse roofdier, hoe groot het leed ook is dat men het volk tracht toe te brengen. Daarom komt het Venezolaanse volk en het bolivarisme de volledige steun toe van iedere oprechte anti-imperialist, wereldwijd, niet in het minst in Vlaanderen, waar de strijd voor nationale soevereiniteit en ontvoogding historisch diep verankerd is.
