Socialisme en nationalisme

Voorwoord

Deze historische tekst (één van de vele) die James Connolly ons naliet, bevat een boodschap die tot op de dag van vandaag, ruim 120 jaar later, nog steeds geldt. Een ander tijdperk, andere omstandigheden en een ander land (Connolly richtte zich specifiek op de Ierse kwestie) maar wat als een paal boven water vaststaat en blijft gelden: het heeft weinig zin nationale soevereiniteit en onafhankelijkheid na te streven als je niet bereid bent de bestaande maatschappelijke economische structuren te wijzigen. België bestaat en blijft vooralsnog bestaan omdat bepaalde kapitaalsgroepen daar voordeel uit halen. Dit betekent, in de huidige tijd van decennialange neoliberale politiek waarin het publieke domein financieel uitgekleed wordt en met alle zonden van Israël overladen wordt, dat Vlaamse ontvoogdingsstrijd meer dan ooit gepaard moet gaan met het naar voren schuiven van een andere politiek-economisch model, gebaseerd op socialistische principes. Een “onafhankelijk” Vlaanderen waarin multinationals en holdings als Engie, Suez, Total,… de energievoorziening controleren, de Amerikanen ons militair dicteren en de havens in Chinese handen zijn, is de facto louter de verderzetting van de bestaande toestand onder een andere vlag.


Socialisme en nationalisme

James Connolly (1897)

Op dit moment zijn er in Ierland verschillende instanties aan het werk die het nationale sentiment in de harten van de mensen proberen te bewaren. Deze organisaties, of het nu gaat om Ierse taalbewegingen, literaire verenigingen of herdenkingscommissies, doen ongetwijfeld een werk dat dit land blijvend ten goede komt door te helpen de kostbare raciale (1) en nationale geschiedenis, taal en kenmerken van ons volk voor uitsterven te behoeden.

Toch bestaat het gevaar dat ze door een te strikte naleving van hun huidige propagandamethoden en de daaruit voortvloeiende verwaarlozing van vitale levensvraagstukken er alleen maar in slagen onze historische vraagstukken tot een verering van het verleden te maken, of het nationalisme tot een traditie te kristalliseren – glorieus en heroïsch, maar nog steeds alleen maar een traditie.

Nu kunnen tradities misschien, en dat doen ze vaak, materiaal leveren voor een glorieus martelaarschap, maar ze kunnen nooit sterk genoeg zijn om de storm van een succesvolle revolutie te bedwingen. Als de nationale beweging van onze tijd niet alleen de oude trieste tragedies uit onze voorgeschiedenis wil naspelen, moet ze laten zien dat ze in staat is om het hogere niveau te bereiken van de eisen van het moment.

Zij moet het Ierse volk laten zien dat ons nationalisme niet slechts een morbide idealisering van het verleden is, maar ook in staat is een duidelijk en definitief antwoord te formuleren op de problemen van het heden en een politiek en economisch geloof dat in staat is zich aan te passen aan de wensen van de toekomst.

Dit concrete politieke en sociale ideaal kan mijns inziens het best worden verwezenlijkt door de openhartige aanvaarding door de algemene nationalisten van de Republiek als hun doel. Niet een Republiek, zoals in Frankrijk, waar een kapitalistische monarchie met een verkozen hoofd de grondwettelijke tekortkomingen van Engeland parodieert, en in openlijke alliantie met het Moskovisch despotisme (2) schaamteloos pronkt met zijn afvalligheid ten opzichte van de tradities van de Revolutie.

Niet een Republiek zoals in de Verenigde Staten, waar de macht van de portemonnee een nieuwe tirannie heeft gevestigd onder de vormen van vrijheid; waar honderd jaar nadat de voeten van de laatste Britse rode jas de straten van Boston hadden vervuild, Britse verhuurders en financiers aan de Amerikaanse burgers een slavernij opleggen waarmee de belasting van voor de Revolutie slechts een habbekrats was.

Nee, ik zou willen dat onze landgenoten hun ideaal voor ogen hadden, dat het noemen van de naam van de republiek te allen tijde zou dienen als een lichtbaken voor de onderdrukten van elk land, met de belofte van vrijheid en overvloed als beloning voor de inspanningen die zij voor de republiek hebben geleverd.

Voor de pachtboer, de grond tussen landeigenaarschap aan de ene kant en Amerikaanse concurrentie aan de andere kant, als tussen de bovenste en de onderste molensteen; voor de loonwerkers in de steden, die lijden onder de dwang van de slavendrijver-kapitalist ten aanzien van de landarbeider, die zijn leven zwoegt voor een loon dat nauwelijks voldoende is om lichaam en ziel bij elkaar te houden. In feite is het zo dat de Ierse Republiek voor elk van de miljoenen zwoegende mensen op wie het uiterlijke weefsel van onze moderne beschaving wordt gekweekt,zou kunnen vereenzelvigd worden met: een verzamelpunt voor de ontevredenen, een toevluchtsoord voor de onderdrukten, een vertrekpunt voor de socialisten, enthousiasme voor de zaak van de vrijheid van de mens.

Deze koppeling van onze nationale aspiraties aan de hoop van de mannen en vrouwen die de standaard van de opstand tegen dat systeem van kapitalisme en landbezit hebben verhoogd, waarvan het Britse Rijk de meest agressieve en vastberaden verdediger is, mag in geen geval een element van verdeeldheid in de gelederen van de serieuze nationalisten invoeren en zou ons in contact moeten brengen met nieuwe reservoirs van morele en fysieke kracht die voldoende zijn om de zaak van Ierland naar een meer gezaghebbende positie te tillen dan het sinds de dag van Benburb heeft ingenomen.

Men zou kunnen beweren dat het ideaal van een socialistische republiek, dat een volledige politieke en economische revolutie inhoudt, al onze aanhangers van de middenklasse en de aristocratie, die het verlies van hun eigendom en hun privileges zouden vrezen, zeker van zich zou afschrikken. Wat betekent dit bezwaar? Dat we de geprivilegieerde klassen in Ierland moeten verzoenen! Maar u kunt hun vijandigheid alleen ontwapenen door hen te verzekeren dat in een vrij Ierland hun ‘privileges␁ niet zullen worden gehinderd. Dat wil zeggen dat u moet garanderen dat wanneer Ierland vrij is van buitenlandse overheersing, de groengekleurde Ierse soldaten de frauduleuze winsten van kapitalisten en huisbazen zullen beschermen tegen ‘de dunne, lege handen van de armen’, net zo meedogenloos en effectief als de roodgekleurde afgezanten van Engeland dat vandaag de dag doen.

Op geen enkele andere basis zullen de klassen zich met u verenigen. Verwacht u dat de massa’s voor dit ideaal zullen vechten? Als je het hebt over het bevrijden van Ierland, bedoel je dan alleen de chemische elementen die de bodem van Ierland vormen? Of bedoelt u het Ierse volk? Als dat laatste het geval is, waar stelt u dan voor om ze van te bevrijden? Van de heerschappij van Engeland?

Maar alle systemen van politiek bestuur of regeringsconstructies zijn slechts de reflex van de economische vormen die eraan ten grondslag liggen. De Engelse heerschappij in Engeland is slechts het symbool van het feit dat Engelse veroveraars in het verleden dit land een eigendomssysteem hebben opgedrongen dat gebaseerd is op plundering, fraude en moord: dat, aangezien de huidige uitoefening van de “eigendomsrechten” zo ontstaan is, de Engelse heerschappij de meest geschikte regeringsvorm blijkt te zijn waarmee de plundering kan worden beschermd, en een Engels leger het meest buigzame instrument is om gerechtelijke moord uit te voeren wanneer de angsten van de bezitsklassen dit eisen.

De socialist die het hele wrede materialistische systeem van de beschaving, dat net als de Engelse taal die wij hebben overgenomen, met wortel en tak zou vernietigen, is volgens mij een veel dodelijker vijand van de Engelse overheersing en voogdij dan de oppervlakkige denker die zich voorstelt dat het mogelijk is om de Ierse vrijheid te verzoenen met die verraderlijke, maar desastreuze vormen van economische onderwerping – tirannie van grootgrondbezitters, kapitalistische fraude en onfrisse woekerrente; banale vruchten van de Normandische verovering, de onheilige drie-eenheid, waarvan Strongbow en Diarmuid MacMurchadha – Normandiër-dief en Ierse verrader – de passende voorlopers en apostelen waren.

Als u morgen het Engelse leger weghaalt en de groene vlag boven Dublin Castle hijst, zou uw inzet tevergeefs zijn, tenzij u de organisatie van de Socialistische Republiek op gang brengt. Engeland zou nog steeds over u heersen. Ze zou u regeren via haar kapitalisten, via haargrondbezitters, via haar financiers, via het hele scala aan commerciële en individualistische instellingen die ze in dit land heeft geplant en besproeid met de tranen van onze moeders en het bloed van onze martelaren. Engeland zou nog steeds over u heersen tot uw ondergang, terwijl uw lippen hypocriet eerbetoon boden aan het heiligdom van die Vrijheid waarvan u de zaak had verraden.

Nationalisme zonder socialisme – zonder een reorganisatie van de samenleving op basis van een bredere en meer ontwikkelde vorm van dat gemeenschappelijke bezit dat ten grondslag ligt aan de sociale structuur van het oude Erin – is slechts nationale herschepping. Het zou neerkomen op een publieke verklaring dat onze onderdrukkers er tot nu toe in geslaagd zijn ons met hun perverse opvattingen over rechtvaardigheid en moraal in te enten en dat we eindelijk besloten hebben die opvattingen als de onze te accepteren en niet langer een buitenaards leger nodig hadden om ze aan ons op te dringen.

Als socialist ben ik bereid alles te doen wat één man kan doen om voor ons moederland haar rechtmatige erfenis – onafhankelijkheid – te bereiken; maar als u mij vraagt om de aanspraken op sociale rechtvaardigheid een beetje af te zwakken, om de bevoorrechte klassen te verzoenen, dan moet ik het afwijzen.

Een dergelijke actie zou eervol noch haalbaar zijn. Laten we nooit vergeten dat hij nooit de Hemel bereikt die daarheen marcheert in het gezelschap van de Duivel. Laten we openlijk ons geloof verkondigen: de logica van de gebeurtenissen is bij ons.


**************
Eindnoten:
(1). Met het begrip “raciaal” bedoelde Connolly eerder “etnisch” in de huidige betekenis en moet dus in het tijdskader van eind de 19de eeuw geplaatst worden.
(2). Moskovisch despotisme wijst op het tsaristische Rusland en uiteraard niet op de USSR die pas later zou ontstaan.